Gat in de wegAls je je baan verliest, verandert er nogal wat in je leven. Voor veel mensen voelt het alsof zij niet alleen hun baan, maar ook hun eigenwaarde, hun sociale leven en hun bestaanszekerheid verliezen. Als je je zo hebt ingezet voor je werk en de mensen voor wie je het deed, je zo hebt geïdentificeerd met het doel en met de organisatie, dan kan het voelen dat je bij een (dreigend) baanverlies in een groot gat valt.

De druk om te solliciteren op een arbeidsmarkt die niet zit te wachten op 40-plussers die inmiddels ouder zijn dan de managers waar zij onder zouden moeten werken, valt niet altijd mee. Zeker als je eigenlijk nog wel wat te verwerken hebt: boosheid, teleurstelling, schuldgevoel, verdriet. Gevoelens die te maken hebben met het baanverlies, maar misschien ook met gebeurtenissen waar je mee te maken hebt gehad: ziekte of overlijden van een dierbare, een verhuizing, een scheiding. Daar komen dan nog de vragen bij die mensen zich halverwege hun leven gaan stellen: wat heb ik tot nu toe bereikt, wat wil ik nog bereiken, wat ligt er nog voor mij in het verschiet? Gevoelens waar je doorheen moet om weer de nodige lichtpuntjes te zien, om weer fris, vrolijk en enthousiast te kunnen reageren op de kansen die zich voordoen.

Iedere verandering in je leven maakt dat je een proces doorloopt. Dat wordt vooral zichtbaar bij grote, negatieve veranderingen zoals het verlies van je baan, je gezondheid of een geliefde, maar geldt ook bij kleine, ‘betekenisloze’ gebeurtenissen (het brood is op in de supermarkt) en zelfs bij leuke gebeurtenissen zoals de geboorte van je kind of een nieuwe relatie. Een model dat dit goed zichtbaar maakt, is de transitiecurve (Elizabeth Kübler-Ross). Aan de hand van dit model kun je de verschillende stadia in verwerkingsprocessen herkennen, met de energieniveaus die je in iedere fase voelt.TransitiecurveEen heel normale eerste reactie na een negatief bericht of ingrijpende gebeurtenis, is ongeloof: “Dit kan niet waar zijn, als ik morgen wakker word, is alles weer gewoon.” Je hebt voldoende energie en voelt nog geen echte emoties. Hierna volgt meestal een fase van strijdvaardigheid: “Ik laat mij niet kisten!” Je voelt nog steeds geen echte emoties en loopt over van energie. In de derde fase ben je tot veel bereid om het oude vertrouwde terug te krijgen: “Als ik nou …, dan gaat mijn ontslag niet door of wordt het project alsnog goedgekeurd.”

Pas in de vierde fase komen er sterke emoties naar boven, wanneer het verlies pas echt voelbaar wordt en de echte verwerking  op gang komt. Deze fase is heel vermoeiend en de energievoorraad lijkt op te zijn. In de vijfde fase komt er een rust over je, alsof je eindelijk echt afscheid hebt genomen van je werk, je collega’s, je status, je (werk)omgeving en de organisatie. In deze fase zie je weer lichtpuntjes. Je kunt weer aan de toekomst denken en ziet de voordelen van je huidige situatie: “Deze situatie heeft ook wel voordelen, ik kan nu iets anders gaan doen.” Je voelt weer meer energie.

Hoewel je af en toe terugval kunt hebben naar eerdere fases, krijg je in de laatste fase van aanvaarding en vooruitblik weer ruimte voor nieuwe dingen. Je teleurstelling en verdriet hebben een plek gekregen en je hebt nieuwe energie om weer van alles aan te pakken: “Ik wil het gebeurde achter mij laten en verder gaan met mijn leven.”

Innerlijke conflicten kunnen ontstaan als de druk om bijvoorbeeld te solliciteren heel hoog is, terwijl je nog boos bent op je werkgever, verdrietig bent om het verlies of nog probeert om de zaken terug te draaien. Vaak komt die druk van buitenaf: je omgeving, het UWV, het re-integratiebureau. Maar net zo vaak leg je jezelf die druk op.

Voor sommigen is het heel functioneel om snel de draad weer op te pakken en zij schieten haast ongemerkt de verschillende fases van de transitiecurve door. Anderen hebben meer tijd nodig. Het heeft geen zin om vanuit de fase van ongeloof en ontkenning recht door te willen steken naar het besluit om met frisse moed aan iets nieuws te beginnen. BergenGun jezelf dan ook de tijd om even bij te komen en opnieuw op te laden. En gebruik de energie die bij de fase van boosheid vrijkomt om stappen te zetten en vaart te maken zodat je snel de fase van verdriet en verlies door kunt en weer open kunt staan voor de kansen die zich voordoen.

Als je terugdenkt aan jouw eigen situatie, herken jij je in de verschillende fasen? In welke fase van de transitiecurve zit jij nu? Wat heb je nodig om naar de volgende fase te gaan? Wat kun jij hier verder aan toevoegen?

Ik lees je reactie graag in de commentaarbox hieronder.